"Tapija" - Mevluda Melajac

Recenzija

Za romane Mevlude Melajac, čitalac može reći da su došli brzo i iznenada. Tri romana za redom u tri godine je činjenica koja ih je zbunjivala.

Samo za nas koji poznajemo pisca njena dela nisu predstavljala iznenađenje. Priprema za pisanje trajala je decenijama. Zapravo od njenog rođenja u gradu i ambijentu kojima se bavi. Ona je nesumnjivom radoznalošću istraživala i upijala sve ono što je uticalo na njen grad i prvenstveno Bošnjake u njemu. U romanima njene trilogije leglo je cijelo piščevo iskustvo koje doseže u vrijeme mnogo prije njenog rođenja. Odrastala u porodici i među mnogobrojnom rodbinom, neprestalno je bila na izvoru priča i legendi, stvarnosti i imaginacija. Svojorn bujnom maštom dotakla je vremena daleka i ljude u njemu i približila ih svima nama, našim čitaocima.

U svakom od tri romana ona daje verne slike događaja, iikova i ljudskih sudbina i čitalac će uživati u njihovoj verovatnoći. Ona govori o univerzalnom ijudskom stradanju u tragičnim istorijskim prilikama.

Treći deo trilogije nosi naziv "Tapija" i nosi određenu simboliku.

Inače ovaj roman pojavljuje se nepune dvije godine nakon prethodnog romfena "Halka". Takođe radnja romana se nadovezuje na radnju prethodnog romana. Ona obuhvata vrijeme od 1945. god., vrijeme socijalizma, jednoumlja, ateizma, nacionalizacije i konfiskacije. U takvom ambijentu u mešovitoj i multietničkoj sredini pulsira, traje i istrajava čitav jedan svijet noseći svaki njen lik ličnu dramu. Pisac nam približava i osvetljava to vrijeme u kojem Bošnjaci još jednom u svojoj istoriji nasilno gube svoja kolektivna prava i svoj identitet.

Roman počinje prikazom situacije u gradu nakon uspostavljanja komunističke vlasti. Kroz nekoliko kratkih epizoda ona je nagovestila svu tragiku vremena u kome su se ljudi našli. Nacionalizacija, konfiskacija, nasilno nametnuti ateizam, grubo raskidanje sa tradicijom Bošnjaka i masovno iseljavanje istih je stvarnost u kojima egzistiraju njeni glavni junaci.

Murat, stariji brat,kao duboko religiozan, koji je skrivenim korenima povezan sa islamskom tradicijom, svestan svoje upućenosti na neprekidan izbor između dobra i zla, stajaće naspram svoga mnogo mlađeg brata Rasima, komuniste i nosioca jedne nove ideologije. I svaki je čvrsto ukopan u svoje ubeđenje bez ikakve šanse da se približe stavovima. Citav njihov život je borba i suprotstavljanje gledanja na stvarnost i život uopšte.

Oni su tipični primeri dvaju ideologija. Videla je ona i zapisala društvene uspone i padove, ljudsku sreću i stradanja, pravdu i nepravdu i o svemu tome dala svoj sud.

Murat živi "za vječni život ne zaboravljajući svoj udio u ovom vremenskom svijetu", dok Rasim negira postojanje drugog svijeta.

Pored glavnih likova tu je i mnoštvo drugih sa osobenošću i samosvojnošću, što odslikavaju socijalnu grupu iz koje dolaze. Pisac se osvrnuo na tragiku iseljavanja čije posledice grad trpi i čije posledice traju do današnjih dana. Iako se oslanja na istorijske činjenice, njena priča je duboko ljudska i njeni likovi skoro prepoznatljivi iako su plod piščeve imaginacije. Oni su nosioci zgusnutih emocija tragični u svom pohodu prema Turskoj. Jedan od iseljenika će reći: "Komunisti prave bezbožničko društvo i zanemaruju duhovni život i duhovno naslijeđe, a jedino tu stanuje milosrđe, vjera i moral. Bez toga nema insafa, a bez insafa nema čovjeka."

I nezaustavljivo su krenule kolone. O tome pisac kaže: "Autobus krenu, plač se razliježe i razli se preko ciganskih dućana, preko čaršije i mahala i završi u srcima ljudi. Kad se smjestiše i krenuše, stisnuti jedni uz druge utonuše u svoju tugu, tješeći se da su i stotine hiljada ljudi u nekoliko desetina godina prošlih, preživljavali ovo isto i prelazili ovaj isti put. Kroz mutno staklo vagona gledali su promicanje sela i gradova a bili slijepi za sve to. Jedino ih je održavala vjera da njihova djeca neće sa zavežljajima u neizvesnost kao oni."

Interesantan, a lepršavo opisan je lik lijepog Muja. Sva tragikomičnost društvenog sistema ogleda se u doživljajima ovog mladog čovjeka. Njegov život obeležiće ljubav prema Loti, od koje su ga nasilno odvojili Crvenoarmejci. I on će šutke, strpljivo deverati svoju muku.

Roman daje vernu sliku vremena u kome su stasavali piščevi savremenici i oni će u njemu pronaći mnoge prepoznatljive likove i događaje. Sto je još sigurnije, je da ćemo u sebi svi mi iz tog vremena prepoznati i odgonetnuti zašto smo ovakvi ili onakvi i kakvi bi bili da je bilo ovako a ne onako i tako redom.

Prof. dr. Sait Kačapor