"Andre Žid i poetika" – Nermin Vučelj

Andre Žid (1869-1951) jeste klasik u tradicionalnom određenju, prema kojem su klasici Ronsar i Montenj, Kornej i Rasin, Igo i Stendal, Gotje i Bodler, dakle kao nezaobilazni poeta u zbornicima književne istorije, obavezni autor u školskim čitankama, etičko-estetički standard za istraživače u književnoj teoriji i kritici.

Andre Žid, međutim, ne može se svesti samo na jednog od klasika koji su obuhvaćeni obrazovnom politikom. Valeri je verovao da u umetnosti postoje stepenice, Preobražaj, kako to on sagledava na primeru romantizma, vodi od Igoa i Lamartina do Remboa i Malarmea. Obrnut preobražaj je manje verovatan, to jest da posle Remboa neko voli više Lamartina. To bi bilo spuštanje na stepenik niže na stepeništu poezije. Valeri čak veruje da školsku literaturu razvrstavaju i procenjuju upravo oni koji stoje niže na stepeništu umetničke recepcije. Andre Žid, na valerijevski način, prednost daje Montenju u odnosu na Ronsara, Rasina vidi nasuprot Korneju, Stendala postavlja ispred Igoa, a Bodlera ispred Gotjea, Razlike među pomenutim autorima Žid vidi u intenzitetu pesničke ekspresije. Opozicija Ronsar-Montenj, Kornej-Rasin, Igo-Stendal, Gotje-Bodler, kod Žida odgovara distinkciji koju italijanski teoretičar Benedeto Kroče pravi između literature - kao edukovane rečitosti, i poezije - kao autentične ekspresije.

Andre Žid je poeta i stilista, esteta i etičar, kritičar i poetičar, i u svakom od ovih atributa i danas je predmet zanimanja istraživača u oblasti pesničke etičke misli i estetskog izraza. U ovom ogleđu iz estetike književnog stvaranja Andre Žid se predstavlja kao poetičar, a njegova ars poetica se razmatra u svetlu opšte estetike verbalnog iskaza, od antičkih klasika poetske teorije, preko renesansnih, klasičarskih i romantičarskih teoretičara, do simbolista, stilista, formalista i strukturalista. U tom smislu, ova studija nudi presek opštih poetičkih gledišta iz teorije verbalnog iskaza, i podjednako može biti tretirana i kao mali priručnik-podsetnik. iz nauke o književnosti, i kao ogled o Židu kao poetičaru.