Categories
Naučni radovi Novi Pazar Preporuke za čitanje

Etimološko porijeklo naziva pojedinih naseljenih mjesta u Novom Pazaru (O, P, R)

Autori: Ismet Rebronja, Elijas Rebronja

O

Odojeviće, selo u novopazarskoj opštini. Pominje se 1571. kao Hodojević (Zirojević O, Trgovište, Novopazarski zbornik XVIII, 46). Ime mjesta potiče od oznake za mir, odmor, predah, što asocira kao da se Odojeviće nalazilo na nekom putu gdje je bila stanica za odmor putnika i konja koji su se ljeti mogli napasti trave, a zimi najesti zobi ili se tu moglo kupiti zob. U svakom slučaju ime Odojevića potiče od: hodină (rumunski) mir, predah, odmor, što je pozajmljenica iz: odihnuti, odahnuti, otdyh (ruski) odmor. U Rumuna se hodină čuje i kao odihnă ili odină. Riječ odihna ili odină. Riječ odihna kao imenica se izgubila, ali je sačuvana u selu Odojeviće preko vlaške stočarske populacije. To će reći, Odojeviće: odmor, predah. (Ismet Rebronja, Etymologicon)

Categories
Naučni radovi Preporuke za čitanje

Lik i odraz u stvaralaštvu Asmira Kujovića

Nadija Rebronja

Jedan od možda najsažetijih opisa Kujovićeve poetike dao je  Enver Kazaz kada je za njega rekao da je pisac koji postvaruje metafiziku i pometafizičuje stvarnost.[1] Kujović je svakako pisac koji meditira kroz tekst i dotiče metafizičko. Govoreći kako problematizira pitanje stvarnosti, u jednom intervjuu objašnjavao je zašto jedan lik iz romana Ko je zgazio gospođu Mjesec, Bakir, gleda u ogledalo i vidi svog prijatelja Jasmina. Ovo Kujović izdvaja kao simbolički ključ svog romana:

Na jednom mjestu u Kur'anu stoji da će onaj kome knjiga njegovih djela na Sudnjem danu bude predata u desnu ruku, ući u Raj, dok će onaj, kome knjiga njegovog života bude predata u lijevu ruku završiti u Paklu. Mislim da sličan detalj postoji i u Bibliji. Kako je u ogledalu desna strana – lijeva, a lijeva – desna, lik u mojoj knjizi razmišlja o tome da bi mogao ostati sa ove strane ogledala jedino ako prepozna odraz knjige svog života u ogledalu, tj. onu verziju koja je u drugoj ruci.[2]

Categories
Naučni radovi Novi Pazar Preporuke za čitanje

Etimološko porijeklo naziva pojedinih naseljenih mjesta u Novom Pazaru (K, L, M, N)

Autori: Ismet Rebronja, Elijas Rebronja

K

Kašalj, selo u novopazarskoj opštini. Od kasьlъ (praslovenski); kāsate (staroindijski) kašlje (Skok II, 59). Ime potiče od velikog kašlja, pertussis, koji je liječen provlačenjem djece kroz rupu na šupljem stablu ili kroz kakav otvor na stijeni tri puta. Najčešće je provlačenje obavljano preventivno, ali i za ublažavanje bolesti. (Ismet Rebronja, Etymologicon)

Categories
Naučni radovi Preporuke za čitanje

Jakup Kadri Karaosmanoğlu, pisac, publicista i političar

Admir Muratović, direktor Biblioteke “Behram-beg” u Tuzli

Sažetak

Književni opus Jakupa Kadrija Karaosmanoğlu obiman je i veoma raznolik. Okušao se, gotovo, u  svim književnim vrstama u prozi. Međutim, svoju potpunu spisateljsku afirmaciju doživio je pišući romane. Sve što je do tada pisao, kako i sam kaže, bila je jedna vrsta pripreme za početak pisanja romana.

Categories
Naučni radovi Novi Pazar Preporuke za čitanje

Etimološko porijeklo naziva pojedinih naseljenih mjesta u Novom Pazaru (I, J)

Autori: Ismet Rebronja, Elijas Rebronja

I

Izbice, naseljeno mjesto kraj Novog Pazara. Pominje se u zapisima još 1455. godine. Etimološki naziv potiče iz praslovesnkog *jьstъba; ruski: izbá; poljski : izba; a odnosi se na manju sobu, ostavu koja se dobija stavljanjem stuba na sredini prostorije. Svakako da se naziv Izbice vezuje i za štalu jer su nekada kuće građene nad izbom. Izba je bila prostorija u kojoj je držana stoka, sa tim da se u jednom dijelu izbe nalazio trap, u koji je smještan najčešće krompir (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

J

Jaklja, erozivna strmina na desnoj obali Jošanice (N. Pazar), čije podnožje je bilo naseljeno muhadžerskom beskućnom populacijom. („Jarum Jaklja, visoka planina”, u Novom Pazaru). Jaklja, nastalo kao adaptacija od: yıkı (turski) ruševina = tlo koje se ruši / zemljište padu sklono/erozija. Epitet jarum, takođe u vezi erozije, od: yarık (turski) napuklina. Jaklja: urvina. (Ismet Rebronja, Etymologicon)

Jalija, naselje u Novom Pazaru, čije ime upućuje na obalu, prazan prostor pored rečne obale. Jalija može biti i pusta ledina na periferiji grada. Etimološki vodi porijeklo od turskog yalı ≃ grč. aigialós. Jalija : obala.  (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

Janča, naselje pored Novog Pazara dobilo ime po ličnom imenu Janča. Janča je slovenskog porijekla i upućuje na sibirsko Janča – ime jednog od tadašnjih vladara. (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

Jelačiće, mjesto naseljeno kraj Novog Pazara. Naziv mjesta upućuje na crnogorično stablo (Abies alba) iz porodice jela (Abietaceae); čam. Etimološki upućuje na praslovensko  * (j)edla, poljsko  jodła ← ie. Ne treba isključiti i vezu između Jelačića i jelena, jelen, u srodstvu sa: olenƄ (ruski) jelen. Jelačiće, mjesto nastanjeno jelenima koji žive u šumama zlatkastih jela. (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

Jermiše, mahala u Novom Pazaru. Na Jermišama malo groblje i nišan iz 1504. godine, ali nečitkog imena koje je izbrisano usled atmosferalija (Mujezinović M, Islamski epigrafski spomenici, Novopazarski zbornik I, 145, 149, N. Pazar, 1977). Jermiše, adaptacija od: jirmi (turski) dvadeset + šehit (turski) heroj, kao dio legende gdje je umrlo 20 turskih ranjenika iz kosovskog boja te tu i ukopano (Mušović E/Vujović S, Džamije u Novom Pazaru, 38, N. Pazar, 1992). Jermiše, malo trouglasto groblje u Hercegovačkoj ulici u Novom Pazaru, prvobitno ime: Irmišler (turski) sišli su (Kazivanje Omer-efendije Koničanina, u: Radović M, Efendijina sećanja, 92, Novi Pazar, 1998). Tursko yirmi (= 20) + şehit (= mučenik) kao da je bliže ethnosetymonu. Efendino yrmişler (= sišli su) nije jasno, mada pluralni sufiks ler upućuje na završetak kao i u Gazilar (= ime groblja u N. Pazaru). Na nišanu iz 1504. godine se još pale svijeće i ostavljaju novčići, a u junu 1995. godine, uz dogorelu svijeću, vidio sam jednu marku i jedan dinar zvani Avramov. Priča se da se s toga mjesta noću čuje hučanje. Ispod groblja se nalazi jedna tekija u dvorištu privatne stambene zgrade. Nije isključeno da Yrmişler/Yrmişlar, potiče od: ermiş (turski) svetac, iz: erēmia (grčki) pustoš/usamljenost (= pustinja = pustinjak = isposnik) = dobri čovjek = dobri ljudi = derviši = dobrište. Po svoj prilici da je nišan iz 1504. bio podignut nekom šejhu te da je Jermiše dobilo ime po njemu i njegovoj tituli vezanoj za mistiku i asketizam. Jermiše: kod dobrog čovjeka / kod dobrih ljudi. (Ismet Rebronja, Etymologicon)

Jošanica je naselje u Novom Pazaru kroz koje protiče i istoimena rijeka Jošanica. Ime Jošanica se sreće širom Balkana, te se tako često pominje u mnogim krajevimna (Jošanica, Konjic, BiH; Banja Jošanica, Srbija; Jošanica, Peć; Jošanička Banja; Jošanica, Žagubica; Manastir Jošanica, Jagodina; Gornja Jošanica, Sarajevo…). Možda se ime ovoga naselja vezuje za bot. stablo (Alnus glutinosa) iz porodice breza (Betutaceae); jalša, jelša, jova ili joha. Etimološki naziv kao da potiče od starijega *jeoha ← prasl. *elьxa, *olьxa (rus. ól'xa, polj. jelsza), lit. alksnis ≃ lat. Alnus. Može da ima veze, po Skoku, sa toponimima Jelah, Jelašnica, a može se vezivati i za toponim naselja: Jȏhi, Duga Resa; Jóhovec, Ivanić Grad;

Jóšāni, Korenica; Jòšavica, Petrinja. Crna joha je raširena po čitavoj Evropi. Raste pretežno u nizijama, uz obale potoka, reka i močvara. Uglavnom se nalaze do 1000 m nadmorske visine. Raste na vlažnim i humusnim tlima, pod uticajem podzemnih i poplavnih voda.

Joha se vezuje i za Kelte i keltsku religiju po kojoj su prirodne i natprirodne sile nastanjivale drveće. Drvo po imenu joha za Kelte je povezivalo muške i ženske principe i pomagalo stvaranju ravnoteže. Po irskoj legendi, prvi je muškarac bio stvoren od drveta johe.

Jošanica dakle od johe, drveta koje raste na močvarnim predjelima, pored rijeka i potoka. (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

Jasenovik, naselje u novopazarskoj opštini, sasvim  jasne etimologije. Naziv potiče iz praslovenskog  *asenъ; ruskog  jásen’ i poljskog jasion a odnosi se na listopadno stablo (Fraxinus excelsior) iz porodice maslina (Oleaceae) sivkasto-zelenkaste kore, bijela drveta, s lišćem nalik peru. Onomastikom veliki broj naselja nosi naziv po jasenovim šumama.  Jasenovik : jasenova šuma. (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

Categories
Naučni radovi Preporuke za čitanje

Hodonimi Brčkog

Piše: Admir Muratović, direktor Biblioteke “Behram-beg” u Tuzli

        SAŽETAK

Veći broj hodonima (< gl. hodati) urbanog dijela Brčkog vezan je za antroponime i patronime, a takvi nisu bili predmet analize u uvom radu. U radu smo analizirali nazive samo onih ulica, šetališta, trgova i sl. čija etimologija nije lahko dokučiva. Tako da smo u uvome radu obradili dvadeset i četiri brčanska hodonima.

Brčanski hodonimi najčešće su domaćeg porijekla: Bare, Kožara. Međutim, neki od njih su i stranog porijekla: Meraje, Islahijet, Musala, Dizdaruša, Šedrvan (tur.), Bulevar (fran.), Ficibajer (germ.), Srpka Varoš (mađ.), Prnjavor (grč.).

Kao i u većini krajeva naše zemlje, tako i u Brčkom hodonimi često dobijaju ime po hidronimima i fitonimima: Grčica, ali među njima ima i onih koji su dobili ime po zemljištu na kojem su nastali: Ekonomija i Stari Rasadnik, prema objektu: Šedrvan, prema geomorfološkom izgledu tla: Bare, Blatuša, Brod i Konačko Brdo, po historijski važnim događajima, sporazumima i sl.: Krfska i i 4. Juli.

Jedan hodonim obilježen je nacionalnim obilježjem: Srpska Varoš.

U jednom hodonimu upotrijebljena je odrednica stari: Stari Rasadnik, dok nisu registrirane odrednice poput gornji, donji, srednji i sl.

Neka brčanska naselja doživjela su proces denominacije: Atik, Džedid itd.

Nije mali broj urbanih brčanskih naselja koja su nastala doseljeavanjem; dobrovoljnim, tragajući za boljim i lakšim uslovima življenja: Brod, Stari Rasadnik, ali i prisilnim, bježeći od političkih, nacionalnih i drugih neprijatelja: Omerbegovača.

Ključne riječi: Brčko, naselja, hodonimi, antroponimi, patronimi, hidronimi, fitonimi

SUMMARY

The majority of hodonimi (a word derived from Bosnian hodati which means to walk) of the urban area of the town of Brčko are related to antroponyms and patronyms, which are not the subject of analysis in this article. In this article, we analyse just the names of streets, walking areas, squares, etc. which have a vague etymology. Therefore, we covered twenty four hodonimi of the town of Brčko.

The hodonimi of Brčko are usually of domestic origin, such as Bare or Kožara. However, some of them are of foreign origin, such as Meraje, Islahijet, Musala, Dizdaruša, Šedrvan (Turkish), Bulevar (French), Ficibajer (German), Srpka Varoš (Hungarian), or Prnjavor (Greek).

As it is the case in many parts of our country, the hodonimi of Brčko were often named after hydronyms and fitonyms, such as Grčica, but there are also some which were named after the land where they are placed (Ekonomija and Stari Rasadnik), after a building (Šedrvan), after a geomorphological shape of land (Bare, Blatuša, Brod and Konačko Brdo), and after some important historical events or agreements (Krfska and 4. Juli).

One hodonim has a national reference – Srpska (Serbian) Varoš.

In one of the hodonimi the word stari (Eng. old) was used – Stari Rasadnik, while the words gornji (upper), donji (lower) and srednji (middle) were not registered.

Some areas of Brčko went through the process of denomination, such as Atik, Džedid, etc.

A number of areas of the city of Brčko were formed after people settled them whether on purpose, searching for better and easier living (Brod, Stari Rasadnik), or forced, escaping from political, national or other enemies (Omerbegovača).

Key words: Brčko, areas, hodonimi, antroponyms, patronyms, hydronyms, fitonyms.

  1. UVOD

            Hodonim (nastalo od glagola hodati) je onomastički termin koji označava ime ulice, pješačke staze, ceste, trga, šetališta i sl.

Većina naziva brčanskih ulica, trgova i šetališta vezani su za antroponime i patronime: Reis Džemaludin Čaušević, Jusufa Kobića itd.[1]

Takvi i drugi hodonimi čija se etimologija lahko dokučuje neće biti predmet našeg razmatranja.

U ovom radu pokušat ćemo dokučuti etimologiju hodonima stranog porijekla, te neke hodonime domaćeg porijekla, za koje je nužno dati neke informacije mimo samog naziva.

U radu će biti razmatrani hodonimi isključivo urbanog dijela Brčkog.

Obzirom da onomastika nije samo lingvistička disciplina, nego se vezuje i za druge nauke, kao što su: historija, geografija, arhelogija itd., u određenim situacijama, osim lingivtičkih, dat ćemo i druge podatke: historijske, geološke, geografske, jer će to biti nužno za potpuno razumijevanje porijekla i načina imenovanja određenih mjesta.

U nekim primjerim navodili smo i izvedenice hodonima, oblike u deminutivu i augmentativu, nastojeći na taj način, što vjerodostojnije prikazati etimologiju samih naziva.

Obzirom da o hodonimima, te o toponimima Brčkog, općenito, do sada ne postoji niti jedan integralan rad, pored historijske metode, koja dominira u tekstu, vrlo često smo se koristili metodom upitnika. Stoga ovaj rad, kao i većina radova iz ove oblasti, nije do kraja siguran, ali će, smatramo, predstavljati jednu dobru osnovu onima koji će se baviti ovim fenomenom na nekom višem nivou.

  • HODONIMI URBANOG DIJELA BRČKOG
  1. BARE –– Množina od imenice bara – voda koja se zadržala u udubljenjima zemlje, lokva; zemljište koje je uvijek mokro, natopljeno vodom, blato, močvara (Čedić i dr. 2007: 26). Inače je ovo veoma čest naziv za toponime, općenito, na cijelom području naše zemlje.
  • BLATUŠA – naselje  poznato po istoimenom sportsko-rekreativnom centru. Dobilo je ime od imenice blato – od kiše raskvašena zemlje, glib, bara, močvara itd. (Ibidem: 39) i od slavenskog sufiksa uša- koji se, između ostalog, korsiti za izražavanje augmentativa imenica; -uša, sveslav. i praslav. sufiks, veoma raširen, živ i produktivan. Dodaje se na imeničke i glagolske, rjeđe pridjevske osnove (Skok 1971: 550). Pored blatuša, koriste se i izrazi blatušina i blatište.
  • BROD – Prvo urbano naselje na ulazu u Brčko iz Federacije. Praslav. postverbal ili korjenita imenica brod m, f (Šibenik: moja brod)u dva značenja »1. mjesto prelaženja preko vode (u ovom značenju raširen toponim): mjesto na rijeci gdje nije duboko, gdje se može pregaziti ili kolima ili stokom preko vode prijeći… (Ibidem: 180).

I nekoliko okolnih naselja po njemu je dobilo ime: Brodić, Broduša i  Novobrodska.

  • BULEVAR – Pored bulevar koristi se i bulvar. Riječ je francuskog porijekla (boulevard) i označava šetalište; vrlo široka ulica zasađena drvećem (Klaić 1966: 185).
  • DIZDARUŠA – nastalo od imenice dizdar koja je perzijskog porijekla (diz – tvrđava + dar – držati, imati) – zapovjednik grada, tvrđave (Ibidem: 288). Zapovjedniku čuvene brčanske tvrđave dodijeljena je zemlja koja je nazvana Dizdaruša. Na toj zemlji će se kasnije izgraditi kuće, pa će se i cijelo naselje nazvati ovim imenom.
  • EKONOMIJA – Naselje nastalo na općinskom poljoprivrednom zemljištu. Riječ je inače grčkog porijekla; ekonomija – poljopprivredno gospodarstvo (Filipović 1995: 99, Klaić 1966: 327).
  • FAZANERIJA – Prijeratno atraktivno izletište u Brčkom. Ime je dobilo po ptici gnjeteo čiji  se naziv fazan vezuje za azijsku rijeku Fazis. Fazanerija predstavlja ograđeni prostor u šumi gdje se odgajaju fazani (Klaić 1966: 378).
  • FICIBAJER – Naziv izletišta u Brčkom pored rijeke Save. Ficibajer je kovanica od dvije njemačke riječi: fici i bajer. Bajer na njemačkom znači brijeg, obala, uzbrdica, strmina Filipović 1995: 44, Skok 1971: 94), dok nam etimologija prve riječi nije poznata.[2]
  • GRČICA – Naselje je dobilo ime po istoimenoj rijeci, a rijeka je dobila ime po biljci grčica (lat. Menyanthes trifoliata). Narodni nazivi za ovu biljku su: Gorka djetelina, Gorka trava, Gorki trolist, Grenka detalja, Grki trolist, Trolistica, Vodena bokvica (Skok 1971: 560).
  1. HILANDARSKA – Pridjev od imenice hilandar. U  starijim spisima i Hilendar  (grč. Χιλανδαρίου)  je  srpski manastir koji se nalazi u sjevernom dijelu Svete gore Atonske (gr. Aγιoν Oρoς), države pravoslavnih monaha koja postoji više od hiljadu godina (http://mapyourinfo.com/wiki/hr.wikipedia.org/Hilandar/).
  1. ISLAHIJET – Riječ je arapskog porijekla ( إصلاحيّة), a u naš jezik  došla je preko turskog jezika u značenju napredak, usavršavanje, popravak (Muftić 1997: 809). Islahijet je naziv za jednu od elitnijih brčanskih ulica. Dobila je naziv po istoimenoj zgradi koja se u njoj nalazi.[3]
  1. KLANAC –  im. m. r., g. j. klanca –  uzak prolaz s okolnim strmim stranama među brdima (Čedić i dr. 2007: 286).  Praslavenski oblik ove lekseme je *kolnbCb (Skok 1966: 87).
  1. KONAČKO BRDOkonačko; pridjev u srednjem rodu izveden iz imenice konak koja je turskog porijekla, a može imati sljedeća značenja: 1. prenoćište, noćište 2. jednodnevno putovanje, 3. bolja kuća, kuća kakvog uglednog domaćina, 4. zgrada valije ili kojeg drugog visokog turskog upravnog ili vojnog zapovjednika; saraj, dvor, rezidencija (Đinđić 1997: 617, Klaić 1966: 655, Skok 1971: 136).
  1. KOŽARA – im. ž. r., g. j. kožare – prostorija, radionica ili tvornica za obradu kože (Čedić i dr. 2007: 315). Kožara je naziv za naselje u Brčkom u kojem se nekada otkupljivala koža. Danas je to centar različitih zanatskih radnji.
  1. KRFSKA – Pridjev od toponima Krf koji predstavlja jedno od grčkih ostrva na Jonskom moru (staro i novogrčki: Κέρκυρα, Kérkyra, latinski: Corcyra).  Prema grčkoj mitologiji, otok je dobio ime po kćeri riječnog boga Asopa, Nimfi Kerkiri, koju je oteo Posejdon. Krf je poznat po Krfskoj deklaraciji iz 1917. god. (http://hr.wikipedia.org/wiki/Krf).
  1. MERAJE – množina od imenice meraja ili mera –  Riječ je arpskog porijekla (مرعى), ali je u spomenutom obliku u naš jezik došla iz turskog jezika – javni pašnjak, općinska zemlja, ugodan, suncem obasjan kraj (Škaljić 1973: 458).
  1. MUSALA – Ovo naselje dobilo je ime po arapskoj riječi musalla (مصلّى). U naš jezik došla je iz turskog jezika i označava otvoreno mjesto na kojem muslimani zajednički obavlaju namaz (Ibidem: 476).
  1. SRPSKA VAROŠ – im. m. r., g. j. varoši – Imenica je mađarskog porijekla (Čedić i dr. 2007: 1208), a nacionalno obilježje srpka je zbog dominantnog srpskog stanovništva u ovom naselju.
  1. PRNJAVOR –    m. r., g. j. prnjavora (grč.) – manastirko imanje sa selom (Klaić 1966: 1000).
  • RIJEKE – im. ž. r., dat. jd. rijeci – vodeni tok slatke vode koji teče svojim koritom do ušća u veću rijeku ili more (Čedić i dr. 2007: 996). Rijeke (množina od rijeka) su naziv za jedno veće brčansko naselje u kojem su se, prema informacijama starijih njegovih stanovnika, ranije nalazile močvarne livade s gustom travom. A to je inače karakteristika ravnog brčanskog terena.
  • STARI RASADNIK – Prema informacijama starijih stanovnika Brčkog, ovo naselje  je nastalo na mjestu gdje je nekada bio rasadnik. U njegovj blizini na općinskom poljoprivrednom zemljištu postojao je još jedan rasadnik. Stoga je prvi imao odrednicu stari.
  • ”Š” NASELJE – Ime je dobilo po tome što svojim izgledom odgovara ćiriličnom slovu š (Ш).[4]
  • ŠEDRVAN – Riječ je turskog porijekla > şadırvan – šadrvan, fontana, vodoskok (Đinđić i dr. 2007: 904). Danas je to naziv za naselje u kojem se nekada nalazio prelijepi šedrvan.

  3. ZAKLJUČAK

Veći broj hodonima urbanog dijela Brčkog vezan je za antroponime i patronime, a takvi nisu bili predmet analize u uvom radu.

U hodonimima Brčkog nisu zastupljene odrednice gornji, donji, srednji, ali jeste odrednica stari: Stari Rasadnik.

Neka brčanska naselja doživjela su proces denominacije; promjena imena, nestanak, gašenje, gubljenje i sl. Na primjer, nekada su u Brčkom postojala naselja Atik i Džedid[5] u značenju Staro i Novo Naselje, koji su dobili nazive po istoimenim džamijama koje i danas postoje.[6]

Veći broj urbanih naselja na području Brčkog nastao je doseljeavanjem. To doseljavanje odvijalo se ličnom voljom stanovništva, tragajući za boljim i lakšim uslovima življenja: Brod, Stari Rasadnik, ali i mimo njihove volje, bježeći od političkih, nacionalnih i drugih neprijatelja: Omerbegovača.[7]

Kao i u većini krajeva naše zemlje, tako i u Brčkom hodonimi često dobijaju ime po hidronimima i fitonimima: Grčica.

Zabilježen je i jedan slučaj da je hodonim dobio ime po objektu: Šedrvan.

Nekoliko hodonima dobili su ime prema zemljištu na kojem su nastali: Ekonomija i Stari Rasadnik.

Jedan hodonim obilježen je nacionalnim obilježjem: Srpska Varoš.

Neke od brčanskih ulica i naselja dobili su ime po historijski važnim događajima, sporazumima i sl.: Krfska i i 4. Juli.

Znatan broj hodonima ovoga grada nastao je na osnovu geomorfološkog izgleda tla: Bare, Blatuša, Brod i Konačko Brdo.

Hodonimi Brčkog karakterišu sva tri roda i oba broja: Šedrvan (j. m. r., ), Konačko Brdo (j. s. r.), Bare (m. ž. r. ).

Brčanski hodonimi najčešće su domaćeg porijekla: Bare, Kožara. Međutim, neki od njih su i stranog porijekla: Meraje, Islahijet, Musala, Dizdaruša, Šedrvan (tur.), Bulevar (fran.), Ficibajer (germ.), Srpka Varoš (mađ.), Prnjavor (grč.).

Ovim radom nije obuhvaćeno tek nekoliko hodonima urbanog dijela Brčkog čiju etimologiju do momenta nastajanja ovoga rada nismo bili u stanju obraditi.

Obrađivani hodonimi poredani su po abecednom redu.

  • PRILOZI

Slika 1. Karta Brčko distrikta

Slika 2. Položaj šireg područja Brčko distrikta u Bosni i Hercegovini i njegov položaj u             odnosu na Republiku Hrvatsku

Slika 3. Plan grada Brčkog

5.  LITERATURA

  1. Bulić,  Refik, Rječnik pravopisnih, obličkih i akcenatskih nedoumica u standardnome bosanskome jeziku,  Bosanska riječ, Tuzla, 2009. god.
  • Čedić, Ibrahim, Hajdarević, Hadžem i dr., Rječnik bosanskog jezika, Institut za jezik Sarajevo, Sarajevo 2007. god.
  • Đinđić, Slavoljub i dr., Rječnik turskog jezika, Türk dili kurumu, Ankara 1997. god.
  • Filipović, Marijan, Rječnik stranih riječi, Medicinska knjiga, Zagreb, 1995. god.
  • Karaman, Nurko, Arapsko-bosanski rječnik, Bemust, Sarajevo, 1997. God.
  • Kasumović, Ahmet, Toponimi, etnici i ktetici Tuzle i okoline, Grafičar, Tuzla, 1991. god.
  • Klaić, Bratoljub, Veliki rječnik stranih riječi, Zora, Zagreb, 1966. god.
  • Skok, Petar, Etimologijski rječnik hrvatskog ili srpskog jezika, ”Jugoslovenska akademija znanosti i umjetnosti”, Zagreb,  1971. god.
  • Muftić, Teufik,  Rječnik arapskog jezika,El-Kalem, Sarajevo, 1997. god.
  1. Šamić  Midhat,  Kako nastaje naučno djelo, Svjetlost, Sarajevo, 1988. god.          
  1. Škaljić, Abdulah, Turcizmi u srpskohrvatskom-hrvatskosrpskom jeziku (Treće izdanje), ”Svjetlost”, Sarajevo,  1973. god.
  • Webstranice
  1. http://www.bosanskehistorije.com/geografija/43-mapegradova/639-plan-grada-brckog

[1] Antroponim – lično ime ili nadimak, Patronim – prezime, porodični naziv

[2] Ova riječ koristi se i u turskom jeziku u istom značenju u obliku bayır  (Đinđić i dr. 1997: 122).

[3] Zgrada je bila sjedište udruženja Islahijet koje je osnovano 1907. god. s ciljem općeg  napretka muslimanskog stanovništva, prije svega kroz školovanje muslimanske omladine.

[4] Ovu informaciju smo dobili od Senada Osmanovića, profesora historije u jednoj brčanskoj školi.

[5] ‘Atik (عثيق) i džedid (جديد) riječi su arapskog porijekla koje su u naš jezik došle posredstvom turskog jezika, kao i većina orijentalizama, i znače stari i novi.

[6] Danas se za ove džamije više koriste nova imena: Savska i Bijela džamija.

[7] Ahmet Kasumović,  Toponimi, etnici i ktetici Tuzle i okoline, Grafičar, Tuzla, 1991. god., str. 25

Categories
Naučni radovi Preporuke za čitanje Zavičajno odeljenje

Sandžak u političkom i društveno-ekonomskom životu Jugoslavije 1918-1941. godine

Ovaj rad odbranio je Dr. Hivzo Gološ kao doktorsku disertacija pod naslovom Sandžak u političkom i društveno-ekonomskom životu Jugoslavije 1918-1941. godine na Univerzitetu u Novom Pazaru – Centru za postdiplomske i doktorske studije u Novom Pazaru 25. septembra 2009. godine.

I pored toga što je korišćen sav materijal, domaći i strani, koji je stajao na raspolaganju, u ovom radu o Sandžaku nije rečeno sve. Tome je razlog što je mnoga dokumentacija učesnika događaja i imalaca nedostupna. Takođe treba napomenuti da su još uvek bili živi mnogi učesnici događaja, koji objavljuju svoje memoare ili ćute iz bezbednosnih razloga. Ovaj rad je
samo početna osnova za mnoge radove po oblastima.

Posebno treba istaći da je ovo izmenjen, dopunjen, i, prema instrukcijama članova komisije za odbranu doktorske disertacije, dorađen rad. Ovom radu nedostaju poglavlja: KLJUČNE REČI, neophodne za Univerzitet; i ISTORIOGRAFIJA, koja će biti predmet posebne knjige istoriografija o Sandžaku.

Za čitanje preporučila: Safeta Šahman

Categories
Naučni radovi Preporuke za čitanje

Historijski kontinuirani razvoj arapskoga pisma i njegova upotreba danas

Piše: Admir Muratović, direktor Biblioteke “Behram-beg” u Tuzli

Dva su osnovna razloga učenja arapskog alfabeta:

  1. stjecanje sposobnosti učenja i izučavanja posljednje Božije objave, odnosno Plemenitog Kur'ana i
  2. učenje arapskog jezika.

Arapsko pismo (حروف الهجاء, الحروف الأبجديّة)  se razvilo iz nabatejskog pisma. Nabatjeci su semitski narod koji je živio u tzv. Kamenoj (Petrijskoj) Arabiji koja se prostirala južno i jugozapadno od Palestine.[1]

Nabatejsko pismo se razvilo iz aramejskog pisma, dok aremejsko potječe iz prasemitskog pisma.

Arapsko pismo je alfabetskog karaktera, te kao takvo predstavlja najsavršeniji stepen u razvoju pisma, općenito. U njemu, u principu, svakom glasu odgovara jedan grafem (harf). Prema kriteriju razvijenosti, pisma se još dijele na silabička i idegrafska, kod kojeg, na primjer, za svaki pojam (ideju) postoji zaseban crtež. Takvo je danas kinesko pismo. Očigledno je da spomenuta dva pisma predstavljaju niže nivoe razvijenosti, odnosno prethode alfabetskom pismu.

Categories
Naučni radovi Novi Pazar Preporuke za čitanje

Etimološko porijeklo naziva pojedinih naseljenih mjesta u Novom Pazaru (G, H)

Autori: Ismet Rebronja, Elijas Rebronja

G

Goševo, naseljeno mjesto u blizini Novog Pazara, ispod Jeleča. Naziv potiče od praslovenskog *Goševb, *Gošb, – evo prema *se(d)lo ‘selo’. Naziv ukazuje i na moguću hipokoristiku na š od složenih imena sa Gost-, < God-, ili skraćenje od imena Dragoš, Bogoš…Interesantna je veza Goševa kod Novog Pazara, sa imenom mjesta Goševo u Belorusiji ili Goševa u Makedoniji. U praslovenskom* gǫsь (ruski gus’, češki hus), litvanski žąsis← ie. *ghans- lat. anser, grčki khḗn) upućuju na divlju pticu, divlju gusku. Još interesantnija je daleka veza sa goshawk : ptica iz porodice grabljivica, jastreb kokošar. Preko ptice i praslovesnkog *gǫsь dolazimo do sela Goševa u brdima koje liči na gušavu pticu, tj. spoljašnje proširenje na vratu. (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

Grab, selo u novopazarskoj opštini, na planinama Golije. Razumljiva semantika na grab: carpinus. U srodstvu sa: graben (rumunski) strana, strmina, padina. (Ismet Rebronja, Etymologicon)

Grubetiće, je naziv naseljenog mjesta pored Novog Pazara. Naziv potiče od starog dubrovačkog roda Ranjine koji su se prezivali Grubetići i koji su živjeli starinom u selu. Etimološki naziv upućuje na praslovenski i staroslovenski  grǫbъ ; ruski : grúbyj; poljski greby; litvanski grubti: otvrdnuti. Grẉb pridjev – Grubetiće ono koje je hrapavo, bez glatkoće i mekoće. (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

Gluhavica, selo u novopazarskom kraju, u srednjem vijeku poznata po rudniku gvožđa i kao sjedište rudarske uprave poznato pod imenom Gluha Vas. Od: glušina (bošnjački) zabačeno mjesto; glušina (makedonski) njiva zarasla u korov, iz gluh (praslovenski) gluh, nijem, miran, koji ne daje glasa + vas: selo, iz: v s (praslovenski) naselje koje ima svoga starješinu. (Vidi: K. Kostić, 27; Skok I, 572, III, 567). Dakle, vas: selo, a gluha dolazi od zabačenog i nepristupačnog mjesta, mjesta do kojeg se teško dolazi zbog prirodnih prepreka. (Ismet Rebronja, Etymologicon)

H

Hadžet, je naziv naselja u Novom Pazaru koje je ime dobilo kako legenda kaže tako što su tri pašine ćerke,  Altuna, Hadžira i Halima, lepotice, rođene i rasle u Novom Pazaru, ostale neudate pa su se dogovorile pred smrt da  svoje bogatstvo ostave u dobrotvorne svrhe. Hadžira je dala zemlju za gradsko groblje, pa se taj deo nazvao a i danas se zove Hadžet po Hadžiri. Možda se može dovesti u vezu i sa tur. ← arap. al-ḥaǧär al-̔äswäd: crni kamen. Interesantna je i veza sa turskim hacet : želja ili potreba, kao i sa turskim hâcet namazı : namazom želja. Smatra se da su ljudi nekada imali posebno brdo pored grada sa kojeg su upućivali želje za svoje potrebe. Na tom brdu su na drveću kačili svoje zapisane želje. Takva mjesta su nazivana hadžettepe : brdo želja; otuda i pored naselja Hažet brdo Tepe. (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

Hendek, je naselje u Novom Pazaru. Ime je dobilo po vojnom rovu oko zidina utvrđenog grada (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

Hotkovo, je naseljeno mjesto kraj Novog Pazara. Isti naziv Hotkovo postoji i u Rusiji. Naziv upućuje na hodanje, koračanje, pješačenje. Etimološki naziv dolazi iz praslovenskog i staroslovenskog xodъ što označava put. U ruskom jeziku xod, poljskom chód također upućuju na Hotkovo. Hotkovo mjesto kroz koje je prolazio put koji je nekada vodio ka Pazaru i gdje je bilo dosta vruće za hodanje (po objašnjenju Elijasa Rebronje, prof.)

Categories
Naučni radovi Preporuke za čitanje

Arapsko-bosanski rječnik profesora Teufika Muftića kao izuzetan doprinos bosanskoj leksikografiji

Piše: Admir Muratović, direktor Biblioteke “Behram-beg” u Tuzli

Sažetak               

Arapski jezik jedan je od najznačajnijih i najzastupljenijih svjetskih jezika, a svakako je najvažniji živi semitski jezik. Sačuvao je mnoštvo prasemitskih karakteristika, te je kao takav, veoma značajan za semitistiku, ali i za lingvistiku, općenito.

Naši dodiri s arapskim jezikom sežu daleko u prošlost. Želje i interesovanje za proučavanje ovoga jezika nikada nije nedostajalo. To interesovanje se još više povećalo našim sve češćim i čvršćim vezama s arapkim svijetom.

Arapsko-bosanski rječnik profesora Teufika Muftića od izuzetne je važnosti za izučavanje arapskoga jezika na ovim prostorima.

Po broju jezika  čiji je leksik obrađen, rječnik profesora Muftića spada u dvojezične rječnike; obrađuje leksik arapkog kao izvorišnog jezika, odnosno bosanskog kao odredišnog jezika jezika.

Po opsegu, odnosno broju obrađenih leksema ovaj rječnik spada u velike rječnike.

Rječnik pripada općejezičnoj kategoriji rječnika.

Pored jezičnih, rječnici mogu biti i enciklopedijski koji se po opsegu dijele na enciklopedije i leksikone, a po sadržaju na opće i posebne.

Kanonski oblik arapskih imenica je nominativ singulara, a kod glagola to je 3. lice singulara perfekta.

Sa svim svojim karakteristikama, ulogom koju ima u izučavanju arapskoga jezika na ovim prostorima, arapsko-bosanski rječnik profesora Muftića predstavlja izuzetan doprinos našoj domaćoj leksikografiji.

Ključne riječi: leksikografija, rječnik, leksik, polazišni jezik, odredišni jezik, lema, odrednica, leksikografska definicija, kanonski oblik